Wybitny choreograf brytyjski, uznawany za „ojca współczesnego baletu angielskiego”. Urodził się 1 września 1904 roku w Guayaquil (Ekwador). Jako 13-letni chłopak ujrzał w Limie (Peru) występ legendarnej Anny Pawłowej i wówczas postanowił, że zostanie tancerzem. Zanim jednak do tego doszło, jego rodzice zadbali, by zdobył w Anglii staranne wykształcenie ogólne. Dopiero potem podjął studia taneczne u Leonida Miasina i Marie Rambert, w której zespole zdobywał później pierwsze doświadczenia jako tancerz i jako choreograf.
Obdarzony przez naturę wielkim poczuciem humoru, osobistym wdziękiem i łatwością komponowania tańca, jako choreograf skłaniał się początkowo ku niewielkim formom baletowym, lekkim w treści, o rozrywkowym charakterze. Jego talent rozwinął się w pełni i pogłębił dopiero w kontaktach z londyńskim zespołem Sadler's Wells Ballet (obecnym Royal Ballet), do którego został zaangażowany w 1935 roku na stanowisko głównego choreografa. W ciągu 35 lat nieprzerwanej pracy z tym znakomitym zespołem, również na stanowisku dyrektora (1963-1970), stworzył tam kilkadziesiąt mniejszych i kilkanaście pełnospektaklowych baletów. Ukształtował też kilka pokoleń tancerzy oraz kilku utalentowanych choreografów. Stał się współtwórcą oblicza artystycznego tego zespołu i jego długotrwałej świetności. Gościnnie współpracował również z czołowymi zespołami Zachodu, z filmem i telewizją. Zmarł 19 sierpnia 1988 roku w swoim wiejskim domu w Suffolk. Uznawany jest za najwybitniejszego brytyjskiego choreografa XX wieku, ojca współczesnego baletu angielskiego.
Był choreografem niezwykle płodnym i stworzył bardzo wiele baletów. Najwyżej cenił wśród nich swoje Wariacje symfoniczne do muzyki Césara Francka (1946), Kopciuszka z muzyką Prokofiewa (1948), którego wznawiał potem wielokrotnie i doskonalił inscenizacyjnie, Córkę źle strzeżoną (La Fille mal gardée) z muzyką Hérolda w opracowaniu Johna Lanchbery'ego (1960) i Sen z muzyką Felixa Mendelssohna (1964). Wielką popularność zdobył również jego balet Façade z muzyką Williama Waltona (1931), a także twórcze opracowania choreograficzne Romea i Julii Prokofiewa (1955) oraz Ondine z muzyką Hansa W. Henzego (1958). Premiera ostatniego z najpiękniejszych jego baletów - Miesiąca na wsi według sztuki Iwana Turgieniewa i z muzyką Fryderyka Chopina odbyła się 12 lutego 1976 roku w Covent Garden, wzbudzając zachwyt znawców i publiczności.
Dzieła Ashtona odznaczają się przejrzystą, logiczną, często bardzo dowcipną, a zawsze przemyślaną w najdrobniejszych szczegółach konstrukcją dramaturgiczną. Są przy tym niezwykle muzykalne. Choreograf posługiwał się tańcem klasycznym, w którym przestrzegał rygorystycznie czystości, piękna i wysokiego poziomu wykonania. Jego choreografie cechuje liryczny, płynny styl tańca, w którym każdy ruch wypływa z poprzedniego w sposób naturalny, logiczny i niekonwencjonalny. Po mistrzowsku potrafił malować niuanse rozmaitych nastrojów i uczuć, dobierając ze słownika tańca klasycznego zawsze najwłaściwsze elementy i wiążąc je w pełne świeżości, umiaru, a czasem subtelnego dowcipu kompozycje choreograficzne. Talent reżyserski Ashtona sprawiał, że każdy jego balet był nie tylko pokazem pięknego tańca, lecz również interesującym, angażującym emocje widza spektaklem teatralnym. Z rzadko spotykaną umiejętnością przekazywał treści fabularne środkami wyłącznie tanecznymi. Elementy pantomimy stosował tylko wtedy, gdy wymagało tego zachowanie stylu epoki. Tak właśnie dzieje się m.in. w jego Kopciuszku i Córce źle strzeżonej.
Ten ostatni balet w inscenizacji Ashtona jest dobrze znany także ze sceny Teatru Wielkiego, bo od 1977 roku – z krótkimi przerwami – pozostaje w repertuarze warszawskiego zespołu. Sir Frederick nie w każdym przypadku udzielał na to zezwolenia. Stawiał zawsze dwa warunki. Pierwszym z nich był wysoki poziom artystyczny solistów i zespołu, drugim – konieczność przeniesienia i utrzymywania dzieła w jego całkowicie oryginalnym kształcie, obejmującym wszystkie elementy, jakie składają się na przedstawienie baletowe. W takim też opracowaniu scenicznym jego Córka źle strzeżona przywędrowała również do nas, stając się prawdziwą ozdobą warszawskiego repertuaru baletowego.
Od listopada 2010 roku taką ozdobą repertuaru Polskiego Baletu Narodowego będzie bez wątpienia Kopciuszek Siergieja Prokofiewa – inna z wybitnych inscenizacji baletowych Sir Fredericka Ashtona, którą w jego choreografii przygotowała z naszym zespołem słynna kiedyś brytyjska balerina, a obecnie baletmistrzyni Wendy Ellis Somes, spadkobierczyni praw autorskich do Kopciuszka Fredericka Ashtona.
Fot. Archiwum
