NASZA HISTORIA

 

Przedstawienia baletowe pojawiły się na polskim dworze królewskim w pierwszej połowie XVII wieku. Już w teatrze dworskim króla Władysława IV (1633-1648) prezentowano sceny baletowe we włoskich przedstawieniach operowych. Jednak przez długie lata występowali w Warszawie niemal wyłącznie tancerze zagraniczni. Pracowali dla polskiego dworu znani europejscy baletmistrzowie: Louis de Poitiers, Charles Duparc, Jean Favier, Antoine Pitrot, Antonio Sacco i Francesco Caselli. Występowali na scenie warszawskiej najwspanialsi tancerze tamtej epoki: Louis Dupré (1724-1726), Charles Le Picque z Anną Binetti (1765-1767), Gaetano Vestris (1767) i wielu innych. W 1766 roku o posadę baletmistrza w Warszawie starał się nawet, choć bezskutecznie, sam wielki Jean-Georges Noverre. Zadedykował on i przesłał królowi Stanisławowi Augustowi swoje słynne reformatorskie dzieło "Théorie et pratique de la danse", które zachowało się w Polsce do dzisiaj i przechowywane jest w Gabinecie Rycin Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego.

 

Pierwszym polskim solistą i baletmistrzem tego okresu był Maciej Prenczyński, który tańczył nie tylko w Warszawie oraz w dworskich teatrach polskich magnatów, ale występował też w sławnym weneckim Teatro San Benedetto (1773/74) i na scenie wiedeńskiej (1775/76).

 

W roku 1785 król Stanisław August objął swoim protektoratem grupę trzydziestu rodzimych tancerzy, wyszkolonych wcześniej na Litwie, w dobrach hrabiego Antoniego Tyzenhauza. Ten pierwszy profesjonalny polski zespół baletowy, znany jako Tancerze Narodowi Jego Królewskiej Mości, stanowił zaczątek baletu narodowego, a prowadzili go: François Gabriel Le Doux z Paryża i Daniel Curz z Wenecji - ojcowie polskiego baletu. Zespół baletowy Teatru Wielkiego - Opery Narodowej jest spadkobiercą tych tradycji.

 

W dobie romantyzmu balet warszawski był uznawany za jeden z czołowych zespołów w Europie, rywalizując z Baletem Opery Paryskiej i cesarskim baletem w Sankt Petersburgu. Zespołem kierowali m.in. dwaj zasłużeni francuscy baletmistrzowie: Louis Thierry (1818-1823) i Maurice Pion (1824-1843), a w repertuarze znalazły się najsłynniejsze dzieła europejskie oraz oryginalne balety autorstwa polskich choreografów, z muzyką polskich kompozytorów. Gościł u nas wielki choreograf włoski Carlo Blasis (1856), a legendarny Filippo Taglioni był dyrektorem warszawskiego zespołu w latach 1843-1853.

 

Wybitnym polskim baletmistrzem epoki romantyzmu był choreograf i pedagog Roman Turczynowicz, który w końcu lat czterdziestych i w latach pięćdziesiątych XIX wieku spełnił w Warszawie rolę podobną do tej, jaką w Kopenhadze odgrywał August Bournonville. Niestety, burzliwa historia Polski zniszczyła ówczesne osiągnięcia narodowej choreografii, a po Turczynowiczu pozostało zaledwie wspomnienie na kartach historii baletu. Jego imię nosi też Państwowa Szkoła Baletowa w Warszawie.

 

W późniejszych latach zespołem kierowali m.in.: Hipolit Meunier, Virgilius Calori, Pasquale Borri, José Mendez, Raffaele Grassi, Enrico Cecchetti, Piotr Zajlich i Jan Ciepliński. Na scenie Teatru Wielkiego występowało gościnnie wiele sławnych tancerek zagranicznych, a wśród nich: Maria Taglioni, Carlota Grisi, Virginia Zucchi, Matylda Krzesińska, Pierina Legnani, Cecilia Cerri, Olga Preobrażenska, Wiera Trefiłowa, Anna Pawłowa, Tamara Karsawina i Isadora Duncan.

 

Podczas pierwszych 48 lat swego istnienia balet warszawski pracował w budynku Teatru Narodowego przy Placu Krasińskich, razem z zespołami opery i dramatu. W 1833 roku w centrum Warszawy wzniesiono nowy budynek teatralny, znany do dzisiaj jako Teatr Wielki, który nadal pozostaje siedzibą baletu warszawskiego. W latach wojny i okupacji (1939-1945) zespół zaprzestał działalności, a budynek teatru został doszczętnie zniszczony. Potem balet i opera korzystały z zastępczych sal teatralnych. Dopiero w roku 1965, kiedy zakończono odbudowę Teatru Wielkiego, oba zespoły otrzymały jako siedzibę jeden z największych i najnowocześniejszych teatrów w Europie.

 

W 1950 roku powstała w Warszawie nowa Szkoła Baletowa, wzorowana na rosyjskiej szkole tańca klasycznego. Znaczącą rolę w rozwoju szkoły odegrał Leon Wójcikowski, były solista Baletów Rosyjskich Siergieja Diagilewa. Wielu polskich tancerzy zdobywało swe umiejętności pod opieką tego wybitnego pedagoga.

 

Po przerwie wojennej balet warszawski musiał zaczynać niemal od zera. Ponowne stworzenie i ukształtowanie zespołu zajęło wiele lat, a kierowali nim m.in.: Leon Wójcikowski, Stanisław Miszczyk, Raissa Kuzniecowa i Maria Krzyszkowska. Zespół realizował m.in. takie dzieła klasycznego kanonu repertuarowego, jak: "Córka źle strzeżona" (wersja Fredericka Ashtona), "La Sylphide" (Bournonville / Ralov), "Giselle" (Coralli, Perrot / Petipa), "La Gitana" (Filippo Taglioni / Lacotte), "Grand pas de quatre" (Perrot / Alicia Alonso), "Jezioro łabędzie" (Petipa, Iwanow / Siergiejew), "Śpiąca królewna" (Petipa / Grigorowicz), aż po "Les Sylphides" (Fokin) i "Bal kadetów" (Lichine). Prezentował współczesne prace takich choreografów, jak: Françoise Adret, George Balanchine, Maurice Béjart, John Butler, Birgit Cullberg, Aleksiej Cziczinadze, Mats Ek, Antal Fodor, Joseph Lazzini, Serge Lifar, Hans van Manen, Alberto Méndez, Asaf Messerer, John Neumeier, André Prokovsky, Alfred Rodrigues, Erich Walter, Oleg Winogradow i Yuriko. Przez kilka lat pracował tu także Lorca Massine, pozostawiając w naszym repertuarze m.in. swoje popularne widowisko "Grek Zorba".

 

Stale pojawiały się również na scenie przedstawienia realizowane przez polskich choreografów, takich jak: Leon Wójcikowski, Stanisław Miszczyk, Jerzy Gogół, Eugeniusz Papliński, Witold Gruca, Witold Borkowski, Jerzy Makarowski, Teresa Kujawa, Zofia Rudnicka, Andrzej Glegolski, Emil Wesołowski, Waldemar Wołk-Karaczewski, Marek Różycki i Krzysztof Pastor.

 

Balet warszawski zawsze gromadził w swoich szeregach najlepszych polskich solistów. Po wojnie na scenie warszawskiej błyszczały talenty tak wybitnych polskich tancerzy, jak: Barbara Bittnerówna, Witold Gruca, Witold Borkowski, Olga Sawicka, Maria Krzyszkowska, Stanisław Szymański, Wojciech Wiesiołłowski (Woytek Lowsky), Feliks Malinowski, Zbigniew Strzałkowski, Elżbieta Jaroń, Bożena Kociołkowska, Janusz Smoliński, Wacław Gaworczyk, Gerard Wilk, Andrzej Ziemski, Helena Strzelbicka, Renata Smukała, Ewa Głowacka, Barbara Rajska, Anna Białecka, Dariusz Blajer, Waldemar Wołk-Karaczewski, Ireneusz Wiśniewski, Łukasz Gruziel, Anna Grabka, Janusz Mazoń, Andrzej M. Stasiewicz, aż po Elżbietę Kwiatkowską i Sławomira Woźniaka. Niektórzy z nich zrobili międzynarodowe kariery jako soliści Baletu XX Wieku Béjarta i innych znanych zespołów europejskich.

 

Na scenie warszawskiej występowały także gościnnie sławy światowego baletu: Natalia Biessmiertnowa, Natalia Dudinska, Eva Evdokimova, Margot Fonteyn, Carla Fracci, Marcia Haydée, Doris Laine, Maja Plisiecka, Ludmiła Siemieniaka, Raissa Struczkowa, Paolo Bortoluzzi, John Neumeier, Konstantin Siergiejew, Michael Somes, a także: Anne Adair, Johanna Björnson, Laura Connor, Wendy Ellis, Gigi Hyatt, Ann Jenner, Lubow Kunakowa, Ana Laguna, Lilla Pártay, Nadieżda Pawłowa, Malika Sabirowa, Anna Seidl, Eglé Spokaité, Marion Tait, Miyako Yoshida, Paul Chalmer, Marat Daukajew, Imre Dózsa, Wayne Eagling, Clint Farha, Wiaczesław Gordiejew, Maximiliano Guerra, Stephen Jefferies, Nicholas Johnson, Irek Muchamiedow, Christian Musil, Anders Nordström, Roland Price, Faruk Ruzimatow, Reda Sheta, Arne Villumsen, Jurij Wasiuczenko, Konstantin Zaklinski i inni tancerze zagraniczni.

 

Balet Teatru Wielkiego - Opery Narodowej odbył wiele tournée, odwiedzając większość krajów europejskich, a także Stany Zjednoczone i Kanadę, Argentynę i Brazylię, Izrael i Tajwan.

 

Dyrektorem baletu w Teatrze Wielkim jest od marca 2009 roku znany w świecie polski choreograf Krzysztof Pastor. Pod jego kierownictwem zespół baletowy Opery Narodowej uzyskał od dawna postulowaną autonomię artystyczną. 29 kwietnia 2009 roku, na wniosek dyrektora naczelnego Teatru Wielkiego – Opery Narodowej Waldemara Dąbrowskiego, minister kultury Bogdan Zdrojewski wyodrębnił balet w strukturze teatru i podniósł zespół do rangi Polskiego Baletu Narodowego jako równorzędnego partnera Opery Narodowej w Teatrze Wielkim.

 

Paweł Chynowski