WIELKIE ROCZNICE
200-lecie urodzin Fryderyka Chopina
W 2010 roku cały świat obchodzi dwusetną rocznicę urodzin Fryderyka Chopina, największego polskiego kompozytora o nieocenionym wkładzie w rozwój muzyki romantyzmu. Jego twórczość i osobowość artystyczna były natchnieniem dla wielu innych kompozytorów oraz wirtuozów fortepianu. Ale nie tylko dla muzyków. Chopin inspirował i nadal pociąga twórców wszelkiej specjalności, także artystów baletu.
Trudno zliczyć nazwiska choreografów i tancerzy, którzy poddali się urokowi jego muzyki. Powstało bardzo wiele baletów inspirowanych twórczością polskiego kompozytora. Tworzyli je m.in.: Michaił Fokin: „Chopiniana” (1908) i nowa ich wersja „Les Sylphides” (1909); Anna Pawłowa: „Les Feuilles d'automne” (1918); William Dolar: „Constantia” (1944); Jerome Robbins: „The Concert” (1956), Dances at a Gathering (1969), „In the Night” (1970) i „Other Dancers” (1976); Frederick Ashton: „A Month in the Country” (1976); John Neumeier: „Lady of Cammelias”(1978); Maurice Béjart: „Variations Don Giovanni” (1979; także u nas w Teatrze Wielkim, 1987); Lorca Massinie: „Fortepianissimo” (Teatr Wielki – Opera Narodowa, 1999) i inni.
Sięgali również do muzyki Chopina polscy choreografowie: Bronisława Niżyńska: „Koncert e-moll” (Balet Polski, 1937), „Chopin Concerto” (Ballet Russe de Monte Carlo, 1942) i „In Memoriam” (Le Grand Ballet du Marquis de Cuevas, 1949); Conrad Drzewiecki: „Pięć nokturnów” (Polski Teatr Tańca w Poznaniu, 1976) i ich nowa wersja „Nocturna” (tamże, 1982); Ewa Wycichowska: „Koncert f-moll” (Teatr Wielki w Łodzi, 1982); Waldemar Wołk-Karaczewski: „Muzy Chopina” (Teatr Wielki – Opera Narodowa, 1991); Marek Zajączkowski: „Trzy kolory – Chopin w Nohant” (Opera Nova w Bydgoszczy, 2006) oraz Krzysztof Pastor: „Chopin Dances” (Balet Izraelski w Tel Awiwie, 2009).
Rok Chopinowski zaowocuje nową wielką produkcją Polskiego Baletu Narodowego. Z inspiracji dyrektora Teatru Wielkiego, Waldemara Dąbrowskiego, powstanie w Warszawie balet nawiązujący do losów i przeżyć wielkiego polskiego romantyka. Scenarzystą przedstawienia jest pisarz Antoni Libera, a w warstwie muzycznej pojawią się nie tylko utwory Fryderyka Chopina, ale też kompozytorów, którzy pozostawali pod urokiem jego twórczości: Hectora Berlioza, Siergieja Lapunowa, Ferenca Liszta, Franza Schuberta i Roberta Schumanna. Twórcą spektaklu będzie znany francuski baletmistrz i choreograf Patrice Bart z Opery Paryskiej. Zapowiada się więc na wskroś europejska prapremiera choreograficzna. Inspiracja płynie bowiem z Warszawy, ale balet będzie spojrzeniem na legendę wielkiego polskiego kompozytora z punktu widzenia Paryża, z którym Chopin tak bardzo był związany. To bez wątpienia najważniejsze wydarzenie baletowe Roku Chopinowskiego.
(Ilustracja: Fryderyk Chopin, obraz Eugene'a Delacroix)
225-lecie narodzin baletu polskiego
Warszawskie tradycje baletowe sięgają początków XVII wieku, ale przez ponad 150 lat na polskim dworze królewskim oraz w pierwszych teatrach publicznych Warszawy pracowali niemal wyłącznie tancerze i baletmistrzowie zagraniczni. Dopiero 225 lat temu, a dokładnie 1 lipca 1785 roku, rozpoczął działalność pierwszy polski zespół baletowy, tzw. Tancerze Narodowi Jego Królewskiej Mości.
Król Stanisław August Poniatowski, wielki mecenas teatru, opery i baletu, roztoczył wówczas opiekę nad grupą osieroconych przez fundatora polskich baletników. Byli to poddani zmarłego w marcu 1785 roku podskarbiego nadwornego litewskiego Antoniego Tyzenhauza, który na mocy testamentu przekazał królowi swoich artystów. Szkolili się oni wcześniej w słynnej szkole artystycznej hrabiego Tyzenhauza, którą polski magnat utrzymywał w latach 1774-1785 w swoich dobrach prywatnych: najpierw w Grodnie, a potem w Postawach.
Pod koniec czerwca 1785 roku ta 30-osobowa grupa młodocianych tancerzy przybyła do Warszawy i została przyjęta na służbę przez polskiego monarchę. Po kilku występach w letniej rezydencji króla Stanisława Augusta w Łazienkach, 15 sierpnia 1785 roku tancerze pokazali się po raz pierwszy w publicznym Teatrze na Placu Krasińskich. Była to premiera baletu „Hylas i Sylwia” zrealizowana przez pierwszego baletmistrza tego zespołu Françoisa Gabriela Le Doux według komedii pasterskiej Rachona de Chabannes i z muzyką Françoisa-Josepha Gosseca. Tak rozpoczęli swoją działalność Tancerze Narodowi Jego Królewskiej Mości, pierwszy polski zespół baletowy w Warszawie.
Pomni naszych źródeł i dumni z 225-letniej historii polskiego baletu w Warszawie, dzisiaj z odwagą spoglądamy do przodu, budując przyszłość naszego zespołu jako Polskiego Baletu Narodowego. Odnotowujemy jednak kolejną wielką rocznicę baletu polskiego z zamiarem przygotowania w 2010 roku wystawy jubileuszowej oraz okolicznościowego wydawnictwa „Od Tancerzy Narodowych J. K. Mości do Polskiego Baletu Narodowego”.
(Ilustracja: Król Stanisław August Poniatowski, obraz Giovanniego Lampiego)
100-lecie śmierci Mariusa Petipy
14 lipca 2010 roku minie sto lat od śmierci Mariusa Petipy, uznawanego powszechnie za ojca baletu klasycznego. Ten wielki francuski baletmistrz i choreograf, związany przez wiele lat z cesarskim baletem w Sankt Petersburgu, pozostawił w spadku ogromny dorobek repertuarowy. Najcenniejsze jego dzieła baletowe wciąż pozostają w repertuarze czołowych zespołów świata, stale doskonalone w przeróbkach i wykonaniach kolejnych pokoleń choreografów i tancerzy.
Są wśród nich zarówno oryginalne balety Mariusa Petipy, jak: „Córka faraona”, „Don Kichot”, „Bajadera”, „Talizman”, „Śpiąca królewna”, „Postój kawalerii”, „Rajmonda” i „Miliony Arlekina”, ale także jego (wspólne z Lwem Iwanowem) opracowanie choreograficzne „Jeziora łabędziego” oraz nowe wersje wcześniejszego repertuaru romantycznego: „Korsarza”, „Paquity”, „Giselle”, „Katarzyny, córki bandyty”, „Esmeraldy”, czy „La Syphide”. On także stworzył dla Piotra Czajkowskiego libretto i plan choreograficzny „Dziadka do orzechów”, chociaż z powodu choroby baletmistrza prapremierę zrealizował ostatecznie jego asystent Lew Iwanow, twórca tzw. białych aktów „Jeziora łabędziego”.
Polski Balet Narodowy stale utrzymuje w swoim żelaznym repertuarze najlepsze dzieła Mariusa Petipy: “Bajaderę” w niezrównanym opracowaniu Natalii Makarowej, „Śpiącą królewną” wystawioną u nas przez Jurija Grigorowicza, „Jezioro łabędzie” w realizacji Irka Muchamiedowa oraz „Dziadka do orzechów” w choreografii Andrzeja Glegolskiego według koncepcji dramaturgicznej Petipy.
W stulecie śmierci wielkiego choreografa i w hołdzie jego pamięci, wszystkie te tytuły pojawią się wielokrotnie w naszym repertuarze najbliższych kilkunastu miesięcy. Obejrzymy je w wykonaniu czołowych solistów oraz zespołu Polskiego Baletu Narodowego, zaś 31 stycznia 2010 roku naszą „Bajaderę” uświetnią swoim gościnnym udziałem dwie gwiazdy Baletu Teatru Maryjskiego z Sankt Petersburga: Alina Somova i Denis Matvienko.
Ten nurt repertuarowy jest wyrazem naszego wielkiego szacunku dla korzeni baletu klasycznego, ale też okazją do ukazania kunsztu artystycznego naszego zespołu.
W 2010 roku będziemy także gościć ponownie w Warszawie zaprzyjaźniony zespół Sanktpetersbrskiego Teatru Baletu Borisa Ejfmana. W dniach 8, 9 i 10 września otworzy on II. Dni Sztuki Tańca w Teatrze Wielkim swoją autorską wersją „Don Kichota” - jednego z najsłynniejszych baletów Mariusa Petipy.
(Ilustracja: Marius Petipa, fot. z 1898 roku)
