obsada:

Treść baletu

PROLOG: Portret epoki

Malarz (Eugène Delacroix) tworzy „portret epoki”: Fryderyk Chopin i dwunastu „apostołów”, różnorodnych artystów, bliższych i dalszych przyjaciół kompozytora, którzy w znacznej mierze ukształtowali epokę romantyczną: Vincenco Bellini, Hector Berlioz, François Chateaubriand, Astolphe de Custine, Heinrich Heine, Ferenc Liszt, Felix Mendelssohn-Bartholdy, Adam Mickiewicz, Niccolo Paganini, George Sand, Robert Schumann.


CZĘŚĆ I

Obraz 1: Kraj lat dziecinnych

Wspomnienie: jak się wszystko zaczęło. Cudowne dziecko urodzone w pogodniejszej epoce Księstwa Warszawskiego. Marzyciel. Figlarz. Czarodziej.

Zabawa ludowa na wsi. Nasłuchiwanie głosów, którymi przemawia świat.

Tyran (Wielki Książę Konstanty) jest srogi i okrutny nawet dla własnej żony. Jego straszliwe furie potrafi uśmierzyć tylko gra cudownego młodzieńca. Oczarowany nią, przestaje miotać się w szale i w przystępie zachwytu ofiarowuje mu pierścień.


Obraz 2: Widmo buntu i klęski

W narodzie odżywają nastroje wolnościowe: zrzucić jarzmo niewoli, precz z tyranią i fałszem, niech ludzie staną się braćmi! Niestety, imperium zła jest na razie silniejsze. Wizja przemocy i klęski staje się realnością.

Jak w takiej sytuacji ma się zachować geniusz? Pójść za Sztuką-Muzyką, czy na wyzwanie Śmierci? Przystąpić do ruchu oporu? Spiskować, działać, walczyć? Czy jednak iść za głosem własnego powołania? Wydaje się, że tak, ale czy taka opcja to aby nie rejterada: zamaskowany wybór wygody i bezpieczeństwa?

Przemyśleć to w spokoju, w przestrzeni sanktuarium. Natchnienie, jakie tam spływa (akord Scherza h-moll), staje się tropem decyzji. Trzeba zostawić dom, umiłowany kraj i ruszyć samotnie w świat. W nastroju melancholii układać Pieśń Losu Człowieka.


Obraz 3: Podróż

Wyruszyć w podróż… w świat… „Za góry, za lasy, za morze”. Brzmi to pięknie i wzniośle, ale w rzeczywistości – wygląda pospolicie. Proza życia jest śmieszna: pakowanie, bagaże – wieczna komedia pomyłek. A romantyczne pozy, celebrowanie rozstania bywają wręcz groteskowe. Wreszcie Pocztylion i Stangret dają znak do odjazdu.

„Żegnaj, kochany Tytusie, żegnajcie przyjaciele…”

W drogę! Przez wsie i miasta. Do centrum, do Metropolii.


Obraz 4: Metropolia

Do kogo w Metropolii skierować pierwsze kroki? Do kogóż by innego jak nie do bratniej duszy, do innego geniusza! Rówieśny mistrz (Robert Schumann) przyjmuje w swej pracowni. Pokaz umiejętności. Wzajemny podziw i przyjaźń od pierwszego wejrzenia.

„Panowie, czapki z głów! Oto i nowy geniusz.”

Droga na szczyty otwarta. Socjeta wielkiego świata przybywa do Salonu, aby poznać artystę.

Olśniewający popis. Oczarowanie i aplauz.

Salon oddaje hołd w dowód czci i uznania.


CZĘŚĆ II

Obraz 5: Tryumf i miłość

Sława, szczyt powodzenia.

„Wielki świat” już nie tylko podziwia i oklaskuje, ale zabiega o względy: lwy salonowe, snobi, a zwłaszcza wielkie damy. Jedna z nich, sławna (George Sand), wchodzi do gry przebojem. By podbić serce wybrańca, rzuca kapryśnie partnera (Alfreda de Musseta), który jej towarzyszy. Scena zazdrości. Skandal.

Ucieczka w świat miłości. Idylla w słonecznym Nohant.

Dopóki serce drzemało, dusza nie była dotknięta szałami namiętności. Raz obudzone, ujawnia swoją drugą naturę: wieczne nienasycenie. Spełniona miłość nuży. Potrzeba innej, nowej. Tym bardziej, że córka Damy (Solange), młodziutka i piękna, nie kryje zauroczenia. Wraca motyw zazdrości. Tym razem przeżywa ją ta, która jeszcze niedawno zdradziła swego partnera. Pojedynek dwóch kobiet o Nieosiągalnego.

Rozpętana namiętność okazuje się matnią. Odwodzi od powołania. Ideał Sztuki-Muzyki wzywa do zawrócenia z tej drogi.

Pożegnanie z miłością. Azyl pracowni. Kunszt.


Obraz 6: Choroba

Wyrwanie się z matni uczuć i powrót do samotności owocuje natchnieniem i wzrostem weny twórczej. Lecz w tej gorączce tworzenia jest coś podejrzanego, coś niepokojącego. Choroba, widmo śmierci.

Któż mógłby w tej sytuacji wspomóc, by skończyć dzieło? Tylko Siostra i Matka, niezawodne piastunki. I oto zjawiają się! W rzeczywistości? W marzeniu? I tak, i tak – w gorączce nie odróżnia się tego.

Do pracowni przychodzi grupa bywalców Salonu. Wiedziona niby troską i serdeczną pamięcią, faktycznie zaś z egoizmu płynącą ciekawością i roszczeniem zabawy. Artysta jest od tego, by dostarczać atrakcji. By bawić, czarować, olśniewać. Jeśli tego odmawia, choćby złożony chorobą, zostanie zapomniany. Socjeta znajdzie sobie innego faworyta.

Doktorzy nie spełniają nadziei i oczekiwań. Zalecana terapia nie przynosi poprawy. Ich naturalistyczne podejście do pacjenta jest bardziej zwiastunem śmierci, niż zapowiedzią zdrowia.


Obraz 7: Sen i śmierć

Jedyną ulgę w cierpieniu przynosi obecność Siostry, która działa jak balsam. „Zapomnij o wielkim świecie. Nie myśl już o nim, śpij.”

We śnie pojawia się Matka. „Nie bój się mnie, uspokój: jak w pierwszych chwilach życia zaśniesz w moich ramionach.”

Marzenie by jeszcze raz poderwać się do lotu: raz jeszcze wystąpić w Salonie. Wznieść się na szczyty i skonać. Siła tego pragnienia owocuje iluzją. Sypialnia zmienia się w Salon, który zapełnia się ludźmi.

Echo pierwszego popisu – konfirmacja mistrzostwa. Ale już nikt, jak poprzednio, nie wspiera wyczerpanego, gdy ten się osuwa na ziemię. Złudna publiczność znika. Tym, co zostaje na zawsze, jest tylko Sztuka: Muzyka.

Antoni Libera